Vlechtheggen: oude ecologische volkspraktijk in ere hersteld

De geschiedenis van de vlechtheg is indrukwekkend. In zijn oorlogsdagboek "De Bello Gallico" verbaasde Julius Caesar zich over de Nederlandse vlechtheggen. Het was 50 jaar voor Christus toen hij schreef:
"(Deze mensen) hakken dus jonge boompjes om - echter zonder ze geheel door te hakken - , buigen ze en vervlechten de in de breedte groeiende takken, voegen doorn- en braamstruiken ertussen en zijn zo in staat deze heiningen tot een verschansing als een muur te vormen, zodat men er niet alleen niet door kan dringen, maar er zelfs niet doorheen kan kijken".

Circa 3000 jaar geleden, nog ruim voor Julius Caesar, waren de Lage Landen één aanééngesloten bos of wetland. Niet voor niets is het woord "Holland" afgeleid van de samenvoeging "Holt- Land" of "Hout Land". In de loop der eeuwen werd de natuur vervolgens tot een netwerk van bossen, hagen en akkers omgevormd; een proces dat zich tot het begin van de jaren 1900 heeft voortgezet. Onder meer door de vérgaande versnippering van grondeigendom werd een fijnmazig netwerk van heggen en houtwallen gevormd. In bijna iedere regio ontwikkelde zich daarbij een eigen stijl van vlechten (en een regio-specifieke samenstelling van de heggen).

In de loop van de vorige eeuw ging het fout: de voortdurende modernisering en schaalvergroting van de landbouw leidde tot ingrijpende veranderingen. Honderdduizenden kilometers heggen en vlechtheggen gingen verloren. De vlechtheg kon inmiddels gezien worden als “de korenwolf onder de landschapselementen”: er waren nog maar een paar vlechtheggen in ons land te vinden en niemand keek er naar om. De landschappelijke en cultuurhistorische waarde van de ambachtelijke gevlochten heggen bracht Stichting wAarde ertoe het initiatief te nemen tot eerherstel van de vlechtheg en de terugkeer van dit bijna uitgestorven ambacht van heggenvlechten. Een opleving van de kunst van het heggenvlechten zou niet alleen een goede zaak zijn voor de kwaliteit van het landschap; er zou tevens een aanzienlijke impuls van uit kunnen gaan voor (agrarisch) toerisme en recreatie in diverse regio's. Hiertoe zette Stichting wAarde een nationaal stimuleringsproject op, dat zeer succesvol is verlopen.

Dit populaire project van Stichting wAarde heeft er in geresulteerd dat deze eeuwenoude landschapselementen weer op grote schaal in opkomst zijn. Bijna vanuit het niets is het landschapselement weer een deel van ons nationaal bewustzijn geworden. Hiertoe is allereerst een nieuw woord geïntroduceerd: waar men vroeger alleen maar sprak over ‘gevlochten heggen', bedachten wij het woord ‘vlechtheg', dat inmiddels op natuurlijke wijze in onze Nederlandse taal is opgenomen (en bijvoorbeeld ook in de Dikke van Dale staat). Samenwerking met Intratuin maakte introductie van de vlechtheg voor tuinliefhebbers mogelijk. Samenwerking met onder meer Vereniging Nederlands Cultuurlandschap, Staatsbosbeheer en Landschapsbeheer Nederland leidde tot een revival van de vlechtheg in het landschap. Inmiddels is een geheel nieuwe generatie heggenvlechters opgeleid en worden in tal van natuurgebieden en landgoederen op professionele wijze weer heggen gevlochten. Nadere betrokkenheid van Stichting wAarde is hierbij niet meer nodig.

Achtergronden zijn te lezen in de boeken “Een vlechtheg heeft geen haast” – door Thomas van Slobbe- en “De bevrijding van het Landschap” – door Marius de Geus en Thomas van Slobbe. (NB: alleen nog in Engelse vertaling beschikbaar onder de titel “ Fences and Freedom; the philosophy of hedgelaying ”. )

Voor meer achtergrondinformatie over vlechtheggen kunt u contact opnemen met Vereniging Nederlands Cultuurlandschap. Voor het laten leggen van heggen kunt u terecht bij heggenvlechter Jef Gielen (tel. 06-41699711 of jhmgielen@scarlet.nl ) of bij heggenvlechtbedrijf Heggen (0488 - 491149 of info@heggen.nu).